Gotsko-keltska ostavstina Sandzaka i Gore (Sulejman Alickovic)
Sandžak je geografski prostor koji je u prošlosti bio veoma privlačan za sve narode s obzirom da je bio pogodan za otadasnji način života,prvenstveno za stočarsko privređivanje .Na teritoriji Sandžaka boravili su mnogi narodi:Iliri,Kelti,Goti,Vlasi,Sloveni su registrovana plemena a postoje i ona koja ostaše još nepotvrđena u toponomastici.Sandžak je poznata regija preko čije teritorije su prolazili stari putevi,ovdje su se dodirivale i granice velikih carstava,dešavali sukobi od historijskog značaja a cvijetala je i plemenska kultura najstarijih naroda i civilizacija.Svaka plemenska zajednica,pa i ona u « prolazu » su ostavili svoj trag:u onomastici,u sakralnoj kulturi,u gradilačkoj kulturi,u lingvistici i preslojavanju antroponimije.Posebno su utemeljeni u lingvističkim supstratima Sandžaka, a prvenstveno u onomastičkim strukturama i njihovoj semantici,i fonološkum i morfološkim likovima današnje onomastičke kulture.Šta se može reći povodom svega navedenog?Današnji aheolozi,geografi i historičari svoja istraživanja obavljaju samo površno.Svako istraživanje i analiza ide samo do Nemanjića a za osudu je što se njima čak dopisuje ono što nikada njihovo nije bilo.Svjedoci toga smo i izjave koje su davane na lokalitetu Pružanj.Iskopavanje ilirske gomile i pripisivanje svega onoga što je nađeno jednom od ilirskih plemena.Cak se ide dotle da se prikriva javnosti šta je to nađeno na toj lokaciji.Postoji prisutnost mnogih hiperbola,falsifikata,toponomastike i antoponimije.Zamgljivanju mnogih arheološki nalaza doprinose i mnogi bošnjački historičari,geografi,kao i svi drugi kojima nije stalo do istine.Ova toponomasticka elaboracija pokušava da lingvistički i historijski objasni neke relevantne toponime i njihova analiza je vezana za Kelte i Gote koji su neosporno ostavili trag na teritoriji Sandžaka.Do sada su ovi toponimi objašnjavani kao dio narodne etimologije temeljene na laičkim i proizvoljnim izmišljanjima pojedinaca.I kao što sam u svojoj studiji Bogomili Sandžaka naučno demantovao postojanje (grckog groblja..itd) tako i u ovoj elaboraciji pokušavam dati bar zrno istine i tako otkriti do sada namjerno zaobilažene ,naučnim istraživanjima, toponime.Osobito ću se zadržati na onima koji pružaju arheologija,lingvistika i historija o kojima se veoma malo ili ništa ne zna.
Morfološke stukture Kopane, Koritnik, Korita ne stoje u vezi sa leksemama kopati, korito/a.
Ako se posmatra izoglosa javljanja oronimskih morfema kop-, kor-, kar- tar-//ter- (Kar-an-fil, Kar-an-ovac, Tar-a, Pelis-ter) vidi se da se javljaju u oblasti Balkana (šire i Mediterana), što upućuje na zaključak da su indoevropskog porijekla i da su ih ovdje ostavili Kelti i Iliri (Kelti su ovamo prodirali u IV i III vijeku prije n. e.). Dakle, to su planine visokih vrhova i bogatih pašnjaka.Može se pretpostaviti da su nazivi Bistrica, Studenic, Strumica, Prizren i sl. keltsko-ilirskog i gotskog porijekla. Morfološki elememti pri-zdrimon mogli su rezultirati u strukturu Prizren, što je osobiti hidronim koji označava naselje nastalo na lokalitetu pored vode (ovdje Bistrice i Drina//Drima).
Hidronim Bistrica mogao bi rezultirati iz formanata bi + strimon iz najstarije antičke jezičke simbioze (ranoilirske, grčke, keltske).
U ovom onomastičkom diskursu, može biti od značaja i diskusija o oronimu Gora, visokoj i prostranoj planinskoj oblasti na jugu Balkana. Ovaj morfološki lik vodi porijeklo od najstarijih vremena. U staroindijskom glasio je giri-h (brdo), u grčkom hora (brdo, planina), litavskom gire (šuma), češki gora (izgovara se hora; planina), albanski gur (kamen)...
Svakako, etimon ovoga balkanskog oronima datira još iz prajezika, na šta upućuju njegove derivativne strukture i njihovi semantički sadržaji. Foneme g, h su bliske grlene fiziološke prirode.
(Vidi: Stjepan Ivšić, Slovenska poredbena gramatika, Zagreb 1970, 13: Blaž Jurišić, Nacrt hrvatske slovnice, Zagreb 1944, 35).
Za upornog etimologa može biti od posebnog značaja i analiza mnogih mitologema koje nalaizimo u mitovima nekih evropskih naroda. Svakako, te mitologeme, koje su i semantički bliske, imaju svoje porijeklo u indoevropskom prajeziku, a kasnije su se morfološki prekonstruisale u leksičke strukture u duhu evropskih lingvističkih sistema.
Komparativna mitologija i lingvistika mogu dati indikativne rezultate.
Za ovu tezu donosimo vrlo značajne argumente. U nordijskoj mitologiji vrhovni bog je Thor - pandan grčkim bogovima Zevsu i Hefestu. Kod Skandinavaca on je ''bog neba, kiše, groma i poljodjelstva. Kad Thor baci svoj čekić, poznat kao Mjollnir, on stvara gromove i munje''.
Mitonema Thor i morfoločka sekvenca tor (u početnoj ili finalnoj poziciji) semantički upućuju na ''ono što je na vrhu, ono što je vrh'', a bogovi borave na vrhovima.
''Nordijski bogovi kao Thor i Odin štovani su u dijelovima Skandinavije sve do 12. stoljeća'' (v. Mitologija, Internet). Mitologema Odin može se komparirati sa Odrin, Drin//Drim, Drina, Ozdrim... Ove strukture svakako u svojem semantičkom polju sadrže i teonimske elemente, sem onih loji su oronimskog ili hidronimskog karaktera.
Skandinavski mit o Thoru na Sjever su mogli prenijeti Kelti, Germani i neka druga plemena iz najstarije indoevropske zajednice. U diskursu ovih onomastičkih argumenata, pouzdano se može reći da su tračkog (gotsko-beskog) porijekla i neke topnimske jedinice, koje smo evidentirali u oblasti Sandžaka,naprimjer:Ostronoša je veći krševit predio u Gornjem Bihoru,između sela Godjeva,Šipovice i Korita.Ovo je uglavnom krsni predio,a na njemu je i rječica sa istim imenom (Ostronoša) kao i druga rječica Boroštica.Naziv ovog prostranog predjela,na kojem su i dobri pašnjaci,je najvjerovatnije gotskog porijekla,s obzirom da su Goti upadali i na ove sandžačke prostore i dalje prema jugu i zapadu. Orgost i Orešek (sela), Kuks (gradski naselje), Galaič (planina) – u alb. dijelu Gore; Orćuša i Skorobište (sela), Krakošta (staro naselje u Dragašu), Viljan (šuma), Barbula (planina) - u kosovskom dijelu Gore; Debar//Dibra (gradsko naselje), Radika (planina i rijeka) i Mavrovo (planinski predjeli) - u makedonskom dijelu Gore. Za ovu pretpostavku, motivisani smo diskusijom Ibrahima Pašića u Rukopisu ''Predslavenski korijeni Bošnjaka'', III, str. 85, u vezi sa sufiksom –ost, koji je gotskog porijekla. Morfološke i semantičke etimone ovih onomastičkih jedinica mogli su donijeti Besi i Goti u vrijeme preseljenja iz Trakije u ove visokogorske balkanske kreajeve (Vidi: I. Pašić, Tračko ime Bosna i Tračani u Bosni, rukopis). Do sada su poznati pravci besko-gotskih kretanja: jedan prema Centralnoj Bosni (oblast Visokog; moguće preko raške ilirske destinacije i pravcima Podunavlje i Posavina – preko zemalja Breuka i Desijata ) i drugi prema široj oblasti šarplaninskog geografskog sistema (moguće i iz Jugoistočne Trakije prema Prespi i Ohridu i rijekama Bijeli i Crni Drim, kao i prema Dibru i Kuksu). Onomastički i historijski argumenti potvrđuju da se bogumilska transverzala poklapa sa ovim besko-gotskim seobama. Ovim se, takođe, može potvrditi i mediteranska patarenska/katarska trnsverzala sve do Langdoka zapadno od Marseja u Francuskoj. Korzika je i danas specifičan etnički i vjerskokulturni region, sa puno ilirske tradicije, a u tom diskursu je i oblast Baski u Španiji. Bila bi zanimljiva komparativna elboracija etničkih struktura Besi i Baski.
U ovom diskursu je i Pašićeva diskusija o tračkom naselju na Dojranu, te da bi to ''značilo da se prvobitna domovina Basanisa nalazila uz Dojransko jezero – odakle su preseljeni na tle današnje Bosne'', što je u primarnoj vezi s njihovom šizmatičkom vjerom.
Na str. 42. ove nove knjige Pašić kaže: ''Hipoteza o imenu Bosna nastalom od tračkog imena Besi historijski je utemeljena ali lingvistički neodrživa. Najstariji pisani oblik imena zemlje Bosne je Bosona, što je daleko od etnonima Besi. Na sljedećoj, 43. str., Pašić navodi mišljenja šestorice historičara i hroničara, i kaže: ''... smatrali su da je zemlja i rijeka Bosna dobila ime od imena naroda, i to je tačno''. Ovo svoje mišljenje, poslije niza historijskih i onomastičkih analiza i elaboracija, Pašić je sažeo u naslovu ''Ime Bosna nastalo je od imena tračkog plemena Basanisa (Basanisai).
